Ծանոթ ու միառժամանակ անհայտ …երաժշտական գործիք գոնգ

Գոնգը հարվածային երաժշտական ​​գործիք է, և ունի բազմաթիվ տարատեսակներ: Այն հենակից ազատորեն կախված մետաղի սկավառակ է, կենտրոնում մի փոքր գոգավորությամբ:

Գոնգի հայրենիքը Ճավա կղզին է, որը գտնվում է Չինաստանի հարավ-արևմուտքում: Մ.թ.ա.  2-րդ դարից գոնգը զանգվածաբար տարածվել է ամբողջ Չինաստանում: Պղնձե գոնգը լայնորեն օգտագործվել է ռազմական գործողությունների ժամանակ հրամաններ հաղորդելու համար, ինչպես նաև դրա հնչյունների ներքո զորքերը անցնում էին հարձակման թշնամու դեմ: Ժամանակի ընթացքում գոնգեր սկսել են օգտագործել նաև այլ նպատակների համար: Այսօր գոնգերի ավելի քան երեսուն տարատեսակ գոյություն ունի՝ մեծից փոքր:

Գոնգը պատրաստվում է տարբեր նյութերից: Ամենից հաճախ պատրաստված է պղնձից և բամբուկի խառնուրդից: Երբ մուրճով հարվածում են, գործիքի սկավառակը սկսում է թրթռալ՝ արձակելով բարձրացող ձայներ: Գոնգերը կարող են կախովի և ամանի տեսքով լինել: Խոշոր գոնգերին հարվածներ հասցնելու համար օգտագործվում են խոշոր փափուկ գլուխներով մուրճեր: Գոնգի վրա նվագելու շատ մեթոդներ կան:  Դա կարելի է անել մրճերով, կամ փայտիկներով հարվածելով, անգամ պարզապես մատը սկավառակի եզրին շփելով: Նման գոնգերը դարձել են կրոնական բուդդայական ծեսերի մաս: Իսկ նեպալյան երգող ամանները օգտագործվում են ձայնաթերապիայի մեջ բուժական նպատակներով: Ներկայումս առավել տարածված են չինական և ճավայական գոնգերը: Չինականը պատրաստվում է պղնձից: Սկավառակի եզրերը թեքված են լինում 90° անկյան տակ, իսկ  չափերը տատանվում են 0,5-ից 0,8 մետր տրամագծի սահմաններում: Այդ գոնգի ձայնն ավելի երկար է, դանդաղ է թուլանում և ավելի խիտ է:

Չինաստանում գոնգն օգտագործվում է երկրպագության համար: Ճավայական գոնգը լինում է ուռուցիկ, կենտրոնում փոքրիկ գլխիկով, տրամագիծը տատանվում է 0,14-ից 0,6 մ-ի սահմաններում: Պտուկային գոնգերը տարբեր հնչյուններ են արձակում և տարբերվում են չափերով: Այդ անսովոր անունը պայմանավորված է նրանով, որ գոնգի մեջտեղում ուռուցիկություն կա, որը նման է պտուկի և կազմված է գոնգի հիմնական գործիքից տարբերվող նյութից: Արդյունքում գոնգը արձակում է խուլ ձայն, մինչդեռ պտուկը արձակում է  վառ ձայն՝ ինչպես զանգը: Նման գործիքներ հանդիպում են Թաիլանդի Բիրմա քաղաքում: 
Քամու գոնգերը հարթ են ու ծանր: Նրանք ստացել են իրենց անունը քամու նման հնչյուն արձակելու պատճառով: Նման գոնգը նվագում են նեյլոնե ծայրապանակներ ունեցող ձողերով, իսկ արձակած ձայները  նման են բազմաթիվ փոքրիկ զանգակների ձայներին: Քամու գոնգեր սիրում են օգտագործել ռոք-կոմպոզիցիաներ կատարող թմբկահարները:
Ձայնային հնարավորություններից առավելագույն օգուտ քաղելու համար սիմֆոնիկ նվագախմբերում օգտագործվում են տարբեր գոնգեր: Փոքրերի վրա նվագում են փափուկ ծայրապանակներ ունեցող փայտերով: Միևնույն ժամանակ, խոշոր գոնգերի համար օգտագործում են թաղիքե ծայրակալներով մուրճեր:Նման գոնգը հաճախ օգտագործվում է երաժշտական ​​ստեղծագործությունների վերջին ակորդների համար:

Գոնգի ձայնը լսելի է դարձել դասական ստեղծագործություններում 19-րդ դարից: Ջակոմո Մեյերբիրն առաջին կոմպոզիտորն էր, ով  ուշադրություն է դարձրել դրա հնչյուններին: Գոնգը հնարավորություն է տալիս մեկ հարվածով ընդգծել պահի նշանակությունը, հաճախ նշում է ողբերգական իրադարձությունը, ինչպիսին է աղետը: Օրինակ գոնգի ձայնը լսվում է Գլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա» ստեղծագործություններում արքայադուստր Չեռնոմորի առևանգման ժամանակ: Գործիքը հնչում է Ռախմանինովի, Շոստակովիչի, Ռիմսկի-Կորսակովի, Չայկովսկու և շատ այլոց գործերում: Ներկայումս էլ չինական ժողովրդական ներկայացումները բեմում  ուղեկցվում են գոնգով: Դրանք օգտագործվում են Պեկինի օպերայի «Պինցզյուն» օպերայի արիաներում:

Կ.Խաչիկյան