«Առանց գրաքննության. Ինչո՞ւ Հայաստանը 2022 թվականի սեպտեմբերի 13–ին Ադրբեջանի գրոհներից հարյուրավոր զինվորներ կորցրեց»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Tsargrad.tv–ն գրում է, որ 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ի չարաբաստիկ գիշերը Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին բախումներ են տեղի ունեցել։ Արդյունքում հայկական կողմից զոհվել կամ անհետ կորել է ավելի քան երկու հարյուր մարդ։ Միջադեպը հանգեցրել է մեղավորներին գտնելու համար քննարկումների ու վեճերի, բայց, ըստ մասնագետների, անհրաժեշտ է պարզել պատճառները, և առաջին հերթին օբյեկտիվ ու անաչառ։ Պետք է հաշվի առնել բոլոր այն գործոնները, որոնք կարող էին ազդել մարտերի արդյունքների վրա։ Որքանո՞վ էին սպառազինված ուժերը սրման գոտում, ինչպիսի՞ զինատեսակներ ունեին, ինչպե՞ս էր կազմակերպված պաշտպանությունը և այլն։ Կարևոր է որոշել խնդրի արմատները հետագայում հարյուրավոր զոհերից խուսափելու համար։ Ի վերջո քչերն են կասկածում, որ հակամարտությունը, ավաղ, կշարունակվի։
Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը բազմաթիվ այլ քաղաքական գործիչների հետ միասին ուշադրություն է հրավիրել կորուստների տխուր թվերի վրա և կիսվել իր կարծիքով: Նախկին նախագահի խոսքով զինվորները չեն ունեցել անհրաժեշտ պաշտպանվածություն, իսկ շփման գիծը նախապես անհրաժեշտ կերպով սարքավորված չի եղել։ Քոչարյանը հայտարարել է, որ երկրի ղեկավարները կարող էին դասեր քաղել 44-օրյա պատերազմի ժամանակ թույլ տված սխալներից, բայց դա չեն արել։
Այնուամենայնիվ փորձագիտական կարծիքները չեն սահմանափակվում միայն նրանով, որ պետք էր ավելի մեծ ուշադրություն դարձվեր պաշտպանական ամրություններին։ Պետք է իրավիճակը ավելի լայն դիտարկել, հաշվի առնել այն յուրահատկությունները, թե ինչպես են ներկայումս հիմնականում ընթանում ռազմական գործողությունները։ Լավ սարքավորված պաշտպանական գիծը նախկինում թշնամու դեմ պաշտպանվելու բանալին էր: Ներկայումս ամրությունները ակնհայտորեն բավարար չեն, եթե հարձակումն իրականացվում է նորագույն զինատեսակների կիրառմամբ։
Ադրբեջանական զորքերը մարտերի ընթացքում չեն սահմանափակվել միայն հրթիռակոծությամբ և ականանետային հարձակումներով, հակամարտության ընթացքում հեռահար հրետանին չի դադարել աշխատել, հրթիռակոծությունն է իրականացվել անօդաչու թռչող սարքերի (ԱԹՍ) միջոցով, հայկական դիրքերը գրոհի են ենթարկվել նաև կամիկաձե անօդաչու սարքերով։ Այդ հարձակումներին դիմակայելու համար անհրաժեշտ է պաշտպանության ճիշտ մակարդակ, և շատ դեպքերում հայկական զորքերը սահմանափակ են եղել իրենց հնարավորություններով կամ ընդհանրապես չեն կարողացել ընդդիմանալ որևէ բանի։ Առաջատար տեխնոլոգիաների բացակայությունը հավասարապես վնասակար է ինչպես քաղաքացիական կյանքում, այնպես էլ ռազմական գործողությունների ժամանակ։
Կանխարգելիչ հարվածներ, հզոր հակաօդային պաշտպանություն, քաղաքականության օպտիմալացում. սրանք լուծումներ են Հայաստանի համար: Փորձագետները խոստովանում են, որ հայկական զինուժը կարող էր կանխարգելիչ հարվածներ հասցնել Ադրբեջանի դիրքերին։ Սակայն դրա համար անհրաժեշտ են հեռահար համակարգեր, որոնք ներկայումս Հայաստանը անհրաժեշտ քանակությամբ չունի։ Օդից հարձակումներից պաշտպանվելու համար անհրաժեշտ է ՀՕՊ հզոր համակարգ։ Ներկայումս դա նույնպես լավագույն վիճակում չէ։
44-օրյա պատերազմի ավարտից հետո անցել է երկու տարի։ Այդ ընթացքում հնարավոր կլիներ կառուցել հզոր ամրություններ, քողարկել դրանք, վերազինել տեսախցիկներով և այլ սարքավորումներով։ Այնուամենայնիվ այդ միջոցները նույնպես անօգուտ կլինեն, եթե ժամանակակից սպառազինություն ու բավարար զինամթերք չլինի։ Կանխատեսելով հակամարտության շարունակությունը վերլուծաբանները միակարծիք են, որ դա անելը հեշտ չի լինելու։ Ի վերջո այս ամենը մասշտաբային առումով կարող է վերածվել լիարժեք պատերազմի։ Ադրբեջանը հավակնում է Հայաստանի տարածքին, իսկ դա նշանակում է, որ շոշափվում են ոչ միայն երկու մասնակից պետությունների, այլ նաև նրանց դաշնակիցների շահերը։
Թեև ռազմական գործողությունները ներկայումս թուլացել են, սակայն Հայաստանում քաղաքական ղեկավարությունը նախօրոք օպտիմալացման կարիք ունի. այս պահին միայն միասնական որոշումներն են լիովին համապատասխանում պետական շահերին և առկա մարտահրավերներին։ 44-օրյա պատերազմում Հայաստանը պարտություն կրեց, սակայն ապագա պատերազմում կորուստները կարող են շատ ավելի մեծ լինել։ Եվ դա կանխելու համար այսօր կոչ է արվում փոխել ներքին ու արտաքին ուղղվածությունը։ Վերջին մարտերի քննարկումները շատ վեճեր են առաջացնում։ Ադրբեջանական հրետանին կրակել է ոչ միայն զինվորականների դիրքերի ուղղությամբ, այլ նաև հարձակման են ենթարկվել նաև մի քանի բնակավայրերի խաղաղ բնակիչներ։ Դրանից հետո էլ Բաքուն բազմիցս փորձել է խախտել փխրուն զինադադարը, Հայաստանի զինված ուժերի դիրքերը գնդակոծությունների են ենթարկվել, օգտագործվել է ականանետային և հրազենային զենք, ինչը հանգեցրել է զինծառայողների մահվան։
Հաշվի առնելով այս սադրանքները միանգամայն իրատեսական են թվում հակամարտության հետագա հնարավոր սրման կանխատեսումները, և դա չնայած երկրների ղեկավարների մակարդակով խաղաղության բանակցություններ վարելու փորձերին։ Իսկ այդ ամենը նշանակում է, որ պետք է նախօրոք մտածել խնդիրների լուծման մասին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
