«Ալիևի ինչի՞ն է պետք վրացական բանակցային ձևաչափը»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Trmzk.ru-ն գրում է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն աշխատանքային այցով եղել է Թբիլիսիում և բանակցություններ է վարել Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլիի հետ։ Առաջին հայացքից այդ ամենի մեջ ոչ մի արտասովոր բան չկա։
Բաքուն և Թբիլիսին երկար և ակտիվ համագործակցում են ինչպես երկկողմ ձևաչափով, այնպես էլ միջազգային նախագծերի շրջանակներում։ Մասնավորապես, ողջ տարածաշրջանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող նախագծերը ներառում են Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղին, Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը և Հարավային գազային միջանցքը: Ադրբեջանը Վրաստանի հինգ հիմնական առևտրային գործընկերներից մեկն է։ Երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունը 2022 թվականի հունվար-սեպտեմբերին 2021 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 21,3%-ով և կազմել է 959,6 մլն դոլար։ Բայց կա որոշակի տարօրինակություն:
Բանն այն է, որ դա Ալիևի առաջին այցն է Վրաստան վերջին յոթ տարվա ընթացքում։ Երկրորդ տարօրինակությունն այն է, որ Վրաստանի նախագահի վարչակազմը հայտնել է, որ Սալոմե Զուրաբիշվիլին տեղյակ չի եղել հարևան հանրապետության ղեկավարի այցի մասին, թեև ցանկություն և պատրաստակամություն է դրսևորել հանդիպել Ալիևի հետ։
Իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցության առաջնորդներից Գիա Վոլսկին դա բացատրել է նրանով, որ Ալիևը «չափազանց կարևոր խնդիրներ ուներ, և այդ թեման չպետք է փակվեր այն բանի հետ, թե արդյո՞ք հանդիպում է եղել Զուրաբիշվիլի հետ»։
Ինչ՞ խնդիրներ են դրանք, եթե հաշվի առնենք հաջող զարգացող երկկողմ հարաբերությունները, որոնց մասին Թբիլիսիում շատ են խոսել Ղարիբաշվիլին և Ալիևը։ Նախ, ինչպես Վրաստանի արտգործնախարար Իլյա Դարչիաշվիլին է ասել, դրանք են «խաղաղությունն ու կայունությունը մեր տարածաշրջանում» և «խնդիրները, որոնք առկա են բազմակողմ ձևաչափերում և տարածաշրջանային մարտահրավերների ֆոնին»։ Հենց այդ համատեքստում էլ հնչեց Թբիլիսիում հնչել է Ալիևի առաջարկը Ադրբեջան-Վրաստան-Հայաստան քննարկման միասնական հարթակ ստեղծելու վերաբերյալ։ «Այսօր մենք նաև հնարավորություն ունենք խորհրդակցություններ անցկացնել Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի միջև,- ասել է Ալիևը Ղարիբաշվիլիի հետ համատեղ ասուլիսում,- եթե Հայաստանը պատրաստ լինի, մենք պատրաստ ենք այսօրվանից սկսել այդ ձևաչափը»: Եվ անմիջապես ինտրիգ է առաջանում:
Նախ Ալիևի առաջարկն արվել է Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների եռակողմ հանդիպման նախօրեին։ Երկրորդ հերթին առեղծվածային սյուժե է սկսել ի հայտ գալ: Փաստն այն է, որ դեռ անցյալ տարվա դեկտեմբերին Ղարիբաշվիլին էր առաջարկել «խաղաղ հարևանության նախաձեռնություն» Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի մասնակցությամբ ոչ պաշտոնական երկխոսության տարածաշրջանային հարթակի ստեղծման միջոցով։ Միաժամանակ վարչապետն ընդգծել էր, որ խաղաղ հարևանության նախաձեռնությունը չի հակասում և չի փոխարինում համագործակցության այլ ձևաչափերին, այլ, ընդհակառակը, օգնում է դրանց, մասնավորապես թուրքական 3+3 նախագծին (Վրաստան, Ադրբեջան, Հայաստան, Թուրքիա. , Իրան և Ռուսաստան): Սակայն Թբիլիսին չի նախատեսում մասնակցել Անկարայի առաջարկած այդ ձևաչափին։ Հետո այդ ամենի մասին մոռացվեց։ Այժմ Ալիևը Թբիլիսիում արդիականացրել է այդ հարցը, և ըստ երևույթին, ոչ պատահական։
Այդ առնչությամբ վրացի փորձագետ Գելա Վասաձեն ադրբեջանական Caliber պորտալին տված հարցազրույցում ներկայացրել է մի տարբերակ, որը հավանաբար ճիշտ է: Նրա կարծիքով, Ալիևը բանակցությունների անվտանգության նոր ձեւաչափ է ստեղծում։ Առաջինը վաղուց կա, դա Ադրբեջան-Ռուսաստան-Հայաստան ձևաչափն է։ Բայց Բաքուն մտավախություն ունի, որ Մոսկվան այդ ձևաչափով կխթանի Լեռնային Ղարաբաղում ռուս խաղաղապահների ներկայության մանդատի երկարաձգման գաղափարը։ Երկրորդ ջևաչափը ստեղծվել է Եվրամիության միջնորդությամբ։ Ամերիկացիների միջնորդությամբ փորձ է արվել ստեղծել այլ ձևաչափ։ Դրանում ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ն գործում են մեկ փաթեթով։ Երրորդ ձևաչափն առաջարկել է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը՝ նախքան France 2 հեռուստաալիքի եթերում իր սկանդալային հայտարարությանն այն մասին, որ Ադրբեջանը «սարսափելի պատերազմ է սանձազերծել» Ղարաբաղում և սեպտեմբերին «մի քանի հարձակումներ կատարել Հայաստանի հետ սահմանի երկայնքով»։ Դրանից հետո պարզ է դարձել, որ ԵՄ միջնորդական ջանքերի թիկունքում կանգնած Ֆրանսիան չի կարող միջնորդ լինել։ Այդ իսկ պատճառով Ալիևին անհրաժեշտ է վրացական նոր ձևաչափը, և հենց դրա պատճառով էլ նա մեկնել է Վրաստան։
Ըստ ամենայնի, Ալիևը հավատում է Ղարիբաշվիլիի միջնորդական ջանքերին, ով նախկինում կարողացել է պայմանավորվել Բաքվի և Երևանի միջև ռազմագերիների փոխանակման շուրջ։ Դրա դիմաց Երևանը հանձնել էր իր տրամադրության տակ գտնվող ականապատ դաշտերի քարտեզների մի մասը։ Նա նաև փորձել է փակ երկխոսություն հաստատել Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջև։ Բայց այդ ամենը բավարար չէ Երևանին համոզելու ընդունելու Բաքվի պայմանները, ինչը չեզոքացնում է տարածաշրջանային նոր ձևաչափի իմաստը։ Ուրիշ բան է այն, եթե Ալիևն ունենա նոր «տնային աշխատանք», որը կդրդի Երևանին հակամարտությունը լուծել առանց Ռուսաստանի՝ այլ արտաքին հովանու ներքո: Ալիևն այլ ռեսուրս չունի Փաշինյանի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածությունները իրականացնելու համար: Այսպիսով ազդակը տրված է, և պետք է սպասել Հայաստանի արձագանքին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
