«Հայաստանն ու Ադրբեջանը դիվանագիտական ցանցերի ռեբուսում»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru–ն գրում է, որ երբ տեղեկություններ եղան, որ Հայաստան են ժամանել Եվրամիության, այսպես կոչված, քաղաքացիական դիտորդները, որոնք տեղակայվելու են հայ-ադրբեջանական սահմանի արևելյան և հարավ-արևելյան հատվածներում, դա ուղեկցվել է եվրոպացի բարձրաստիճան պաշտոնյաների համապատասխան մեկնաբանություններով։
Այսպես, Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում Եվրոպական քաղաքական համայնքի առաջին հանդիպման շրջանակում խոսել է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հետ քառակողմ հանդիպումներում այդ առիթով ձեռք բերված պայմանավորվածությունների մասին։
Այնուհետև նա ներկայացրել է մանրամասները: Նրա խոսքով, ԵՄ անդամ երկրների արտգործնախարարները Լյուքսեմբուրգում կայացած հանդիպման ժամանակ պաշտոնապես հաստատել են 40 դիտորդների ուղարկումը Հայաստան՝ Ադրբեջանի հետ սահման, երկու երկրների սահմանին տիրող իրավիճակին հետևելու և «անկայունության պայմաններում, որը վտանգ է ներկայացնում մարդկանց կյանքի և հակամարտության կարգավորման գործընթացի համար, վստահության ամրապնդման համար միջոցների ստեղծման նպատակով»։ Միաժամանակ Միշելը այդ ակցիան կապել է «անդրկովկասյան երկու հանրապետությունների սահմանային հանձնաժողովների, որոնք շուտով պետք է հանդիպեն Բրյուսելում, աշխատանքին աջակցելու անհրաժեշտության հետ»։
Բաքուն այս փուլում կիսատ դիրք է բռնել:
Մի կողմից նա ասել է, որ հրաժարվում է դիտորդներից «չտեսնելով դրա անհրաժեշտությունը»։
Մյուս կողմից հույս է հայտնել, որ Եվրոմիության առաքելությունը կօգնի հայ-ադրբերջանական սահմանը սահմանազատել և կողմերին մոտեցնել խաղաղության կնքման,և հետևաբար ադրբեջանցիները պատրաստ են համագործակցել։ Բայց հետագա իրադարձությունները սկսել են զարգանալ ըստ ինտրիգային սյուժեի։ Եվրամիության պաշտոնական կայքում հայտնվել է հայտարարություն, որում ասվում է, որ «ԵՄ դիտորդական առաքելությունը հետաքննիչի դեր չունի» և կպատրաստի միայն համապատասխան զեկույցներ սահմանի երկայնքով տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ «առանց քաղաքական բացահայտումների», որոնք կտրամադրվեն ԵՄ-ին։ Միաժամանակ հատուկ ընդգծվել է, որ ԵՄ դիտորդները և ԵԱՀԿ առաքելությունն աշխատում են առանձին մանդատներով, սակայն ԵՄ դիտորդական առաքելությունը կապի մեջ է լինելու բոլոր համապատասխան միջազգային կազմակերպությունների, այդ թվում ԵԱՀԿ-ի հետ։
Հետո պարզվել է, որ դրանից որոշ ժամանակ առաջ Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանն արդեն դիմել էր ԵԱՀԿ-ին իր դիտորդներին Ադրբեջանի հետ սահման ուղարկելու խնդրանքով։ Բաքուն դրան կտրուկ է արձագանքել։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հայտարարություն է տարածել որտեղ ասվում է. «ԵԱՀԿ կոլեկտիվ որոշումներ կայացնող որևէ մարմնում որևէ քննարկում չի եղել ԵԱՀԿ առաքելություն կոչվող թիմ Հայաստան ուղարկելու մասին։ Այն չունի ԵԱՀԿ մանդատ և չի կարող որևէ կերպ ասոցացվել ԵԱՀԿ-ի հետ։ ԵԱՀԿ-ի նախագահի և քարտուղարության կողմից նման միակողմանի գործողությունը հակասում է վստահության միջնորդության սկզբունքներին և միջնորդների անաչառությանը», և դա ընդամենը մի խումբ մարդկանց միակողմանի նախաձեռնություն է»։
Սակայն տեղեկություններ են ստացվել, որ ԵԱՀԿ-ն հոկտեմբերի 21-ից 27-ն ընկած ժամանակահատվածում փորձագետների թիմ է ուղարկելու Հայաստան գնահատելու իրավիճակը սահմանամերձ առանձին շրջաններում։ Գումարած այս ամենին ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հայտարարությունը, թե Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունը նույնպես պատրաստ է իր դիտորդներին ուղարկել Հայաստան։
«Չոր մնացորդի» մեջ ունենք հետևյալը: Արևմուտքի նման դիվանագիտական ակտիվություն Անդրկովկասում երբեք չի նկատվել։ Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ-ն և Ֆրանսիան, որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ, սահմանափակվել են միայն խաղաղության կոչեր պարունակող ընդհանուր հայտարարություններով։ Սակայն Ղարաբաղում ռուսական խաղաղապահ կոնտինգենտի տեղակայումից հետո Եվրամիությունը սկսել է ակտիվորեն մրցել Մոսկվայի հետ տարածաշրջանում ազդեցության համար, և այժմ Բրյուսելը Անդրկովկասը անվանում է «առանցքային տարածաշրջան»։ Արևմուտքը, ըստ ՌԴ ԱԳՆ-ի, փորձում է «ներքաշվել Բաքվի և Երևանի միջև հարաբերությունների կարգավորման մեջ դուրս մղելով Ռուսաստանին»։ Ճիշտ է, առայժմ խոսքը ավելի ֆորմալ բնույթի գործողությունների մասին է, բայց դա կարող է լինել միայն ինչ որ գործողության սկիզբ, որը կարող է խաթարել տարածաշրջանային կայունությունը։ Իսկ հետո Ադրբեջանի և Թուրքիայի նախագահներ Իլհամ Ալիևը և Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հանդիպել են Ջեբրայիլում՝ միջազգային օդանավակայանի բացման արարողության ժամանակ։ Առկա տեղեկատվության համաձայն երկու երկրների ղեկավարները քննարկել են տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակը՝ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման հեռանկարների գնահատման համատեքստում։
Ինչո՞ւ է Բաքուն այդքան շատ միջազգային օդանավակայաններ տեղակայում ղարաբաղի տարածաշրջանում: Ինչ վերաբերում է Երևանին, ապա նրա գործողությունների մարտավարությունը հասկանալի է։
Հարցը միայն այն է, թե արդյո՞ք Ադրբեջանը կշարունակի օգտագործել բրյուսելյան ձևաչափն առանց Ռուսաստանի և խզել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի խաղաղության պայմանագիրը Բրյուսելի միջնորդությամբ Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելով։ Մինչդեռ սահմանների սահմանազատման և սահմանագծման հարցը մնում է անորոշ, Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև հաղորդակցության խնդիրը չի լուծվել, սառեցված է նաև հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը։
Մոսկվան բազմիցս է նշել իր դիրքորոշումը հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման կարևորագույն հարցերի վերաբերյալ։ Սպասենք, թե հիմա ինչ կասի ու կանի Արեւմուտքը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
