Ասա՛ ինձ, հայելի՛, ու՞ր են գնում Երևանն ու Բաքուն
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
iarex.ru-ն գրում է, որ Երևանը դեռևս ենթադրում է, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի սահմանին առաջացած առեղծվածային բարդությունները երկու կողմերի համար էլ ստեղծել է այսպես կոչված «հայելային» երևույթ, որի մեջ սկսում են նայել բազմաթիվ արտաքին խաղացողներ։ Եթե նայես հայկական «հայելի» կոչվածին, ապա կառուցվում է հայտարարությունների շարան, որի ճշմարտացիությունն ինքնին հանգեցնում է կեղծ եզրակացության, քանի որ խախտվում են սիլլոգիզմի կանոնները։ Երևանը պնդում է, որ Բաքուն մտադիր է արտաքին ագրեսիայի ակտ իրականացնել եւ վերահսկողություն հաստատել Զանգեզուրի (Սյունիք) նկատմամբ։ Երկրորդ նախադրյալը, որը հայկական կողմից սկսում է ակտիվորեն ներմուծվել քաղաքականություն այն է, որ ճգնաժամը նախկին Ուկրաինական ԽՍՀ-ի հետ թուլացնում է Ռուսաստանին նրան հասցնելով ճգնաժամային վիճակի։ Նման քաղաքական կեղծ նախադրյալների հիման վրա արվում են հետևյալ եզրակացությունները, որոնցից մի քանիսն արդեն իսկ հրապարակայնորեն հնչեցրել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը:
Հայաստանի կառավարության նիստում նա հայտարարել է, որ «այն պայմաններում, երբ Ադրբեջանը մշտապես դիմում է ագրեսիվ գործողությունների, Երևանն իր միջազգային գործընկերներին հետևողականորեն առաջարկում է լուծում, որն է միջազգային դիտորդական առաքելության տեղակայելը հայ-ադրբեջանական սահմանին՝ լինի դա ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի, ԵԱՀԿ-ի կամ այլ միջազգային կազմակերպության մանդատի ներքո: Այս շրջադարձը տեղի է ունենում ՀԱՊԿ-ի դեմ Փաշինյանի հրապարակային ցուցադրական քննադատությունների շարքի ֆոնին։ Եթե նայեք ադրբեջանական «հայելուն», ապա այնտեղ հայտնվում է ճիշտ սիլլոգիզմը, որն է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ (Ռուսաստան, Ադրբեջան, Հայաստան) խաղաղության համաձայնագրի հիմնարար սկզբունքները բերել կայուն խաղաղության համաձայնագրի, որը իրավաբանորեն ամրագրում է ստատուս քվոն Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո։ Բաքվի պաշտոնական դիրքորոշմանը նախկին Ուկրաինական ԽՍՀ-ի շուրջ ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ բնորոշ է կոնկրետության պակասը։ Բայց նա չի մասնակցել ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի քվեարկությանը, որտեղ Ռուսաստանից պահանջվել էանհապաղ դադարեցնել ուժի կիրառումը նախկին Ուկրաինական ԽՍՀ-ում:
Այնուամենայնիվ, Բաքուն հավասարություն է կառուցում որոշակի անհայտներով։ Օրինակ վերջերս Նյու Յորքում ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության գծով օգնական Ջեյք Սալիվանը հանդիպել և բանակցություններ է վարել Ադրբեջանի նախագահի օգնական, նախագահի աշխատակազմի արտաքին քաղաքականության բաժնի ղեկավար Հիքմեթ Հաջիևի և Հայաստանի Անվտանգության խորհուրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի հետ: Դրանից հետո Սալիվանը հայտարարել է, որ «մենք նաև հստակ քայլեր ենք որոշել կայուն և ամուր խաղաղությանը աջակցելու համար»։ Այստեղ հարցն այն է, թե այս դեպքում ԱՄՆ-ն ի՞նչ կարգավիճակով է հանդես գալիս՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի (ԵԱՀԿ ՄԽ) համանախագահներից մեկը, թե՞ որպես անկախ մոդերատոր, քանի որ Բաքուն պաշտոնապես ԵԱՀԿ ՄԽ առաքելությունը համարում է ավարտված։ Դատելով նրանից, որ Հաջիևը հայտարարել է նման երկխոսությունը շարունակելու հնարավորության մասին, կարելի է ենթադրել, որ կողմերը հասել են փոխզիջումային որոշ լուծումների։ Բայց կոնկրետ ի՞նչ և ի՞նչ ճանապարհով են նրանք զիջումների գնացել միմյանց նկատմամբ։ Օրինակ, Ադրբեջանի նախկին արտգործնախարար Թոֆիգ Զուլֆիգարովը կարծում է, որ «միջնորդության ակնհայտ փորձերը, Բաքվի և Երևանի միջև հանդիպումներ կազմակերպելը ոչ մի կապ չունեն հայ-ադրբեջանական իրական բանակցությունների հետ»։
Արդյունքում, ի վերջո, մենք ունենք հետևյալը: Փաշինյանի մղումը հեռանալ Ռուսաստանից չի հանգեցնում «ադրբեջանական ագրեսիայի» դեմ ճակատ կառուցելուն, այլ նախադրյալներ է ստեղծում տարածաշրջանում հակառուսական կոալիցիայի ձևավորման համար, որը հիմնված կլինի Արևմուտքի վրա։ Բաքուն, մարտավարական նկատառումներից ելնելով, կարող է լռելյայն խաղալ Երեւանի հետ այս հարցում։ Այդ կապակցությամբ Զուլֆուգարովը կոչ է անում «ավելի խորը և ծավալուն ուսումնասիրել իրավիճակը առաջին հերթին կապելով այն ազդեցության դուրսբերման, տարածաշրջանից Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական գերակայության և Թուրքիայի դերի հետ»։
Առայժմ մի բան է պարզ: Արևմուտքի նոր միջնորդությունը կամ իր բնույթով միակողմանի է լինելու և կհամապատասխանի մի կողմի դիրքորոշմանը, և այդ դեպքում այն հաստատապես անհաջող է լինելու, կամ էլ կառուցվելու է ինչ որ նոր՝ Ռուսաստանը շրջանցող, պայմանավորվածությունների հիմք, ստեղծվել է որոշակիորեն նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակ։ Այդ դեպքում տարածաշրջանի մասնատումն անխուսափելի է, և Մոսկվայի համար կարևոր է ժամանակին որոշել Անդրկովկասում իր հեռահար նպատակները։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
