Մեր պատմական դպրոցի խորը քունը

Սեդրակ Մկրտչյանը իր ֆեյսբուքյան էջում գրում է.

Նախապատմություն

Ռուսական վիքիեպեդիայում կա հոդված - Геноцид армян, որի ստեղծման գործում հսկայական գործ է արել ռուս պատմաբան Վադիմ Գոմոզը։ Ու սա մեկ անգամ կատարվող աշխատանք չէ, պետք է կռիվ տալ ամեն նոր նախադասության համար, բերել ստույգ հղումներ, արբիտրաժային վեճերի մեջ մտնել թուրքերի հետ, ովքեր բնական է կցանկանային այն ջնջել։ Գոմոզը շատ ու շատ հարցերում հայկական թեմաները այնքան է ուսումնասիրել ու այնքան է օգնել մեզ համացանցում, ովքան շատ քչերն են արել։

Մեկ այլ պատմաբան՝ Պավել Շեխտմանը գրել է ֆունդամենտալ աշխատություն 1905 թվականի ջարդերի մասին ու դեռ դա քիչ է, նույն վիքիպեդիայում բավական կռիվներ է տվել հայկական բազմաթիվ առնչություն ունեցող հոդվածներում։

Գիտենք, որ հայկական ազգանուններով հեղինակների աշխատությունները բավական բարդ է որպես հիմք բերել նման վեճերում։ Ու գիտենք նաև, որ Վիքիպեդիան, ինչպես ընդունված է կարծել, բազմաթիվ հակագիտական նյութերի տեղ է, քխ է, փուֆ է, բայց միևնույն է այն այսօր հանդիսանում է աշխարհում տեղեկությունների ստացման համար 1 աղբյուրը, որից օգտվում են թե լրագրողները, թե քաղաքական գործիչները, թե շարքային օգտատերերը։ Վիքիպեդիան անտեսել չենք կարող ոչ մի դեպքում։

Ես ինքս, չլինելով պատմաբան, բավական ժամանակ եմ ծախսել՝ աշխատանքիս հաշվին բնական է Վիքիպեդիայում նյութեր տեղադրելով, կռիվներ տալով, որքան կարողացել եմ խմբագրել եմ ու շտկել եմ։

Մեր սեփական ռեսուրսը

Մենք ունենք Պատմական ֆակուլտետներ տարբեր համալսարաններում, ինչպես նաև ունենք Գիտությունների ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտ, որտեղ տարեկան բազմաթիվ մարդիկ են սովորում, պաշտպանվում ու ավարտում։

Հայաստանում ապրում են հազարավոր պատմաբաններ։ Նրանք տեսականորեն իրենց մասնագիտությունից ելնելով պետք է որ զբաղվեն թեմայով, ու եթե ոչ Վիքիպեդիայում, ապա գիտական ասպարեզում, բայց այնպես, որ իրենց աշխատանքների արդյունքները հասնեն մարդկանց, այլ ոչ պաշտպանվեն, թաղեն աշխատանքները պահարաններում, չփվայնացեն ու մոռացվեն։

Ադրբեջանական կեղծարարությունները

Ադրբեջանում վերջին 3-4 տասնամյակի ընթացքում աճեց մի քանի «պատմաբան», դրանց թվում է Ադրբեջանի պատմահայր Զիա Բունիաթովը, Ֆարիդա Մամեդովան և մի քանի ուրիշներ։ Վերջին 2 տասնամյակների ընթացքում աճեցվեց արդեն մի մեծ սերունդ «պատմաբանների», ովքեր ստեղծել են պատմության այլընտրանքային մի հսկայական աշխարհ, որտեղ Ադրբեջանը հազարամյակների պատմություն ունեցող պետություն է, թուրքերը մեր տարածաշրջանում բնակվել են դեռևս շումերների ժամանակաշրջնից, հայեր այստեղ չեն ապրել առհասարակ, ամբողջ հայկական ժառանգությունը պատկանում է աղվանացիներին, ովքեր քրիստոնեացած թուրքեր են, թալիշները՝ պարսկացած թուրքեր, լեզգիները՝ կովկասի ասդեցության տակ ընկած թուրքեր և այլն։

Մեր գործողությունները
Միակ բանը, որ այսօր արվում է այս ցնդաբանությունը ոչնչացնելու համար մեր կողմից խնդրի անտեսումն է, ներքին լսարանում «ադրբեջանական բարբաջանք», «ցնդաբանություններ», «քարոզչություն» պիտակներն են, ինչից ավել գործը չի գնում։

Ես հասկանում եմ, որ պատմաբանները կարդալով աբսուրդը կարող են պարզապես փակել այն, ծիծաղել, իրար մեջ ծաղրել ու հանգիստ ապրել՝ իրոք հասկանալով, որ գրվածքները այն աստիճան աբսուրդ են, որ չգիտես՝ որ կողմից սկսես քննադատել։

Իսկ ինչ անի սովորական ժողովուրդը, մարդիկ ովքեր պատմություն չգիտեն, չեն կարող գիտականորեն հերքել ցնդաբանությունը, ովքեր ուշ թե շուտ կձանձրանան պիտակներից, թե «այդ ամենը սուտ է, հանգիստ ապրեք»։ Ինչ անել, եթե նույն ցնդաբանությունները մեծ տպաքանակներով նվիրվատվության տեսքով հանձնվում են աշխարհի հեղինակավոր համալսարաններին, տեղադրվում բազմաթիվ գրադարաններում, ու անկասկած, մի օր կդառնան գիտական աշխատությունների հիմքեր։ Երբ հղումները դեպի ցնդաբանությունները դառնան այնքան շատ, որ սկզբնաղբյուրը արդեն ոչ ոք չհսկի, ու սկսեն հղում կատարել այդ հաջորդ մակարդակի աշխատությունների վրա, որոնց հեղինակները լուրջ համալսարանների լուրջ շրջանավարտներ են։

Ինչպես հաղթել ագրեսիվ անգրագիտությանը, եթե այն տարածվում է վիռուսի պես, իսկ մեր պաշտպանները նույն համացանցում ռուսներն են ու այլազգիները։ Ընդունում հնարավորությունը նրա, որ Հայաստանի հազարավոր պատմաբանները այն աստիճան նուրբ են գործում, ոչ չեն թողնում որևէ հետք։ Բայց ավելի շատ հակված են այն մտքին, որ մենք աբսուրդին չենք հակադրում առհասարակ ոչ մի բան։

Ռիզվան հուսեյնովների անունները մենք կարող ենք այն աստիճան հեշտության ոչնչացնել միջազգային ասպարեզում, որ ամաչի որևէ բան տպագրել։ Կարող ենք չէ՞, պատմաբաններ։ Ֆարիդա Մամեդովայի ցնդաբանությունները կարող ենք չէ՞ հանել օդերով։ Բայց ոչ ես, ոչ որևէ մեկ այլ շարքային քաղաքացի դա անել չենք կարող, քանի որ այդ աստիճան խորը պատմություն ոչ մեկս չգիտի։ Մենք մեր մասնագիտության տերն ենք։ Կարող ենք պետք եղած ժամանակ ձեր հրապարակումները հանրայնացնել, տարածել որքան հնարավոր է, բայց գրել ինքներս չենք կարող։

Իսկ գրելը անհրաժեշտ է, քանի որ երբ ցնդաբանության վրա հղումները դառնան ահագնացող չեզոք ուսումնասիրողների կողմից, այս գործընթացը կլինի անշրջելի։ Այս խնդրի վրա աչք փակել չի կարելի այլևս։ Պիտակները, թե «Դե հերթական ադրբեջանական բարբաջանք է, բանի տեղ մի դրեք» չեն աշխատելու արդեն շատ շուտով։ Ու ինչքան շուտ մեր պատմական դպրոցը արթնանա ու սկսի գործել իրոք արդյունավետ, որքան շուտ մենք հույսները չդնենք ռուսների ու այլազգիների վրա, ում շնորհիվ մեր պատմությունը արժանի կերպով է ներկայանում հանրությանը, այդքան այս ագրեսիվ անգրագիտությունը շանս չի ունենա զանգվածային դառնալու այլևս երբեք։