Արդյո՞ք էրդողանի ու Փաշինյանի միջև հանդիպում է նախապատրաստվում
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Iarex.ru-ն գրում է, որ նախ թուրքական Milliyet-ը, ապա որոշ թուրքական հեռուստաալիքներ, վկայակոչելով Թուրքիայի ԱԳՆ ներկայացուցչին, հայտնել են, որ սեպտեմբերին «կարող է կայանալ Թուրքիայի և Հայաստանի ղեկավարության հանդիպում»։ Բայց ի՞նչ մակարդակով։ Եթե խոսքը հատուկ ներկայացուցիչներ Սերդար Քըլըչի և Ռուբեն Ռուբինյանի բանակցությունների հինգերորդ փուլի մասին է, ապա դժվար թե նրանց պետք է դասել «երկրի ղեկավարների» շարքը։ Նրանք կատարողներ են, որոնք բանակցություններից հետո հատուկ զեկույցներ են պատրաստում իրենց պետությունների ղեկավարների համար։ Բացի այդ, հաղորդվում է, որ սեպտեմբերին նախատեսված են հանդիպումներ առևտրի, տրանսպորտի և արտաքին գործերի նախարարների միջև։
Նկատի առնենք այն, որ թուրքական աղբյուրները զգուշորեն ակնարկում են Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հնարավոր անձնական հանդիպման մասին, ինչպես նաև նշվում են այլ մակարդակների շփումների մասին։ Պատահական չէ, որ Milliyet-ը մատնանշել է Էրդողանի վերջին հեռախոսազրույցը Փաշինյանի հետ, ինչպես նաև հիշեցրել Էրդողանի այն հայտարարությունը, որ ինքը պատրաստ է հանդիպել Փաշինյանի հետ, և եթե նման հանդիպում լինի, ապա դրա արդյունքը կլինի երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման մասին հայտարարությունը։
Ի դեպ, միայն թուրք-հայկական իրադարձությունների նման ընթացքով է բացատրվում ռեբուսի այն գլուխկոտրուկը, երբ Անկարան հայտարարում է, որ հատուկ ներկայացուցիչներն այժմ լուծելու են «բացառապես տեխնիկական հարցեր»։ Աճող ուշադրություն է գրավում նաև թուրքական Ulusal հեռուստաալիքի այն հայտարարությունը, որը, հղում անելով Թուրքիայի ԱԳՆ-ի անանուն աղբյուրին, գրել է, որ «Անկարան պետք է ամեն ինչ անի տաք հետքերի վրա»: Ի՞նչ է դա նշանակում:
Աղբյուրը կարծում է, որ Սոչիում Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Էրդողանի բանակցությունների ընթացքում քննարկվել է Թուրքիայի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման հարցը Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի և Հայաստանի շփման գծում վերջին բարդությունների լույսի ներքո։ Միաժամանակ նշվում է, որ, չգիտես ինչու, «լռություն է պահպանել Աղդամում տեղակայված ռուս-թուրքական համատեղ մոնիտորինգի կենտրոնը, որը նախատեսված է այդ տեսակի իրադարձությունները գրանցելու համար»։ Դա առաջին հերթին։
Երկրորդ հերթին ենթադրվում է, որ Էրդողանն ու Պուտինը քննարկել են Թուրքիայի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման հարցը, և որ ռուսական կողմը դեմ չի եղել Անկարա-Երևան երկկողմ ձևաչափին, որից հետո էլ տեղեկություններ են հայտնվել երկու երկրների ղեկավարների հնարավոր հանդիպման մասին։ Եվ վերջապես, նման հանդիպման վայրի ընտրությունն է ինտրիգային թվում։
Milliyet-ը նշում է, որ Թուրքիան առաջարկում է բանակցություններ վարել Անկարայում, Երևանում կամ Հայաստանի հետ սահմանամերձ շրջաններում, օրինակ Թուրքիայի Կարս քաղաքում։
«Բանակցություններում մթնոլորտը դրական է։ Անիմաստ է դրանք իրականացնել երրորդ երկրների տարածքում»,- հայտնել է թուրքական TRT հեռուստաընկերությունը՝ վկայակոչելով իր դիվանագիտական աղբյուրը։ Բայց հիմա դժվար է պատկերացնել Էրդողանի այցը Երևան, մինչդեռ Փաշինյանի այցը Անկարա կամ Կարս բավականին հավանական է։ Ավելին, շատ պատմական խորհրդանիշներ են սերտաճում Կարսում։
928-961 թվականներին Կարսը եղել է Բագրատունիների հայկական թագավորության մայրաքաղաքը, 961-1064 թվականներին Կարսի հայկական թագավորության մայրաքաղաքը։ Կարսը պատմական Վանանդայի կենտրոնն էր, իսկ 1878-1917 թվականներին արդեն ռուսական Կարսը մարզ էր գեներալ-նահանգապետով։ 19-րդ դարում Կարսի բերդը ռուս-թուրքական պատերազմներում ենթարկվել է ռուսական զորքերի չորս գրոհի և երեք անգամ անցել ռուսների ձեռքը։ 1856 թվականի մարտի 18-ին Կարսը վերադարձվել է Թուրքիային։ 1877 թվականի նոյեմբերի 18-ին բերդը վերագրավվել և 1878 թվականի փետրվարի 19-ի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի համաձայն հանձնվել է Ռուսաստանին։ Բայց 1918 թվականի մարտի 3-ի Բրեստ-Լիտովսկի հաշտության պայմանագրով Կարսը կրկին փոխանցվել է Թուրքիային։ 1918-1920 թվականներին Կարսի մարզը եղել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության կազմում։ Այնուհետև, 1921 թվականի Կարսի պայմանագրի համաձայն, այն և Սուրմալուի շրջանը մտել են Թուրքիայի կազմ։
Այժմ Թուրքիան և Հայաստանը մոտ են հարաբերությունների կարգավորմանը։ Եթե իրադարձությունները շարունակեն զարգանալ այս սցենարով, ապա պետք է ակնկալել Բաքվի և Երևանի հետագա առաջխաղացումը միմյանց նկատմամբ։ Ինչ վերաբերում է Թուրքիային, ապա նա իր հերթին իր համար կարևոր խնդիրներ է լուծում, դառնում է հանգույց, կենտրոն Հյուսիս-Հարավ, Արևմուտք-Արևելք գծերի երկայնքով հաղորդակցությունների կենտրոնացման համար։ Այդ իսկ պատճառով Անկարայի համար կարևոր է դիվերսիֆիկացնել Անդրկովկասի տարածքով ապրանքների առաքման և տեղաշարժի ուղիները։ Այդ առումով Հայաստանը որպես Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև բուֆերային պետություն, շատ կարևոր է Անկարայի համար։ Մոսկվան, իր հերթին, դրան չի ընդդիմանում:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
