Ալիևի ու Փաշինյանի հանդիպումը հետաձգվում է

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 6 Հուլիս, 2022 21:52

Iarex.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ելույթ ունենալով առցանց ասուլիսում, ասել է, որ «Ադրբեջանը բոյկոտել է Բրյուսելում Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի և Ադրբեջանի նախագահի խորհրդականի մակարդակով հանդիպումը»։ Նրա խոսքով, կողմերը պետք է քննարկեին երկու երկրների միջև խաղաղության համաձայնագրի գրեթե տեքստը, «միավորեին գաղափարները, և որոշեին, թե ի՞նչ ձևաչափով, ի՞նչ արագությամբ, և ընդհանրապես, ի՞նչ դրույթներ պետք է ներառվեն այդ համաձայնագրում»։ Բայց Բաքուն չի արձագանքել Հայաստանի արտգործնախարարության առաջարկին Բրյուսելում Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի և Ադրբեջանի նախագահի խորհրդականի մակարդակով հանդիպում անցկացնելու վերաբերյալ։ Եվ ոչ միայն դա: Բաքուն չի արձագանքել արտգործնախարարների հանդիպում անցկացնելու առաջարկին։ Բազմաթիվ փորձագետների կարծիքով, այս անգամ նման հանդիպմամբ Բաքուն և Երևանը պետք է գագաթնաժողով նախապատրաստեին բարձր մակարդակով։ Նկատի ունենալով այն, որ նման միջոցառումը նախատեսվում էր Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Շառլ Միշելի հովանավորությամբ, հարց է առաջանում դրա ձախողման պատճառների մասին։

Ադրբեջանը պաշտոնական մակարդակով իրավիճակը մեկնաբանում է «ընդհանուր տերմիններով»։ Ադրբեջանական հրապարակումները պնդում են, որ Բաքուն իբր վրդովված է: Նախ Հարավային Կովկասում ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարի հայտարարությունից, որ «առանց ղարաբաղցի հայերի կարծիքը հաշվի առնելու անհնար է հասնել խնդրի համապարփակ կարգավորման ղարաբաղյան հակամարտությունում»։ Երկրորդ հերթին նաև նրանից, որ Երևանը շարունակում է խոսել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության մեխանիզմի անհրաժեշտության մասին Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի որոշման համատեքստում։ Այնուամենայնիվ, Կլաարը նման հայտարարություն արել է դեռ հունիսի սկզբին, և հարց է ծագում. ինչու՞ է Բաքուն որոշել այսքան ուշ արձագանքել դրան։ Բացի դա կա ևս մեկ սյուժե: Նախօրեին ընդունելով ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն ասել էր, որ «Հայաստանի իշխանությունները դեռ չեն արձագանքել խաղաղության համաձայնագիր ստորագրելու Ադրբեջանի առաջարկին, բայց մենք դեռ հույս ունենք, որ այդ առաջարկը դրական կընդունվի»։ Ալիևը նաև հերթական անգամ մեղադրել է Հայաստանին տարածաշրջանում հաղորդակցությունների բացման հետ կապված իր պարտավորությունները չկատարելու մեջ, որոնք «հայկական կողմի իրավական պարտավորություններն են»։

Ինչ վերաբերում է Երևանին, ապա նա երբեք չի հրաժարվել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքի վերակենդանացման և Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի քննարկման անհրաժեշտության մասին դատողություններից։ Հետևաբար, ինտրիգն այն է, թե ինչո՞ւ է Բաքուն որոշել այս անգամ հրաժարվել ԵՄ-ի միջնորդական ջանքերից, և արդյոք, ինչպես Twitter-ում հայտնել է ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտը, պատահակա՞ն է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ռուսաստանցի համանախագահ Իգոր Խովաևը, որը ֆորմալ նշանակված է, չի ընդունել ամերիկյան կողմի հրավերը քննարկելու Ղարաբաղը: Հիշեցնենք նաև, որ Լավրովը Բաքու կատարած այցի ժամանակ նշել էր, որ «ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը դադարեցրել է իր գործունեությունը ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի նախաձեռնությամբ»։ Այսինքն ստացվում է, որ Մոսկվայի և Բաքվի դիրքորոշումները Ադրբեջանի և Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորման համար միայն այսպես կոչված մոսկովյան հարթակն օգտագործելու վերաբերյալ սկսել են համընկնել։ Երևանն առայժմ այլ մոտեցում ունի, թեև փաստացի Մոսկվայի միջնորդական ջանքերով են սկսվել երկու երկրների միջև սահմանների սահմանազատման շուրջ բանակցությունները, քննարկվել կապի ենթակառուցվածքի վերականգնման խնդիրները և նախապատրաստվել է խաղաղության պայմանագիրը։

Բայց այստեղ ևս խնդիրներ կան։ Ելույթ ունենալով Աշխաբադում Կասպից ծովի վեցերորդ գագաթնաժողովում Ալիևն ասել է, որ Զանգեզուրի միջանցքը, որը Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև կապուղի է, «արդեն իրականություն է դառնում»։ Բաքվի հրապարակումները պնդում են, որ դա ակնհայտ է դառնում հունիսի 3-ին Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի փոխվարչապետերի մակարդակով տարածաշրջանում տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման պայմանավորվածություններից հետո։ Սակայն Երևանից հակասական հայտարարություններ են հնչում։ Ելույթ ունենալով ճեպազրույցում Հայաստանի անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը խոսել է «Բաքվին միջանցք տրամադրելու շուրջ բանակցությունների բացակայության մասին»։ Նա ընդգծել է, որ Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի, հունվարի 11-ի և 2021 թվականի նոյեմբերի 21-ի բոլոր եռակողմ հայտարարություններից ոչ մեկում միջանցքների մասին խոսք չկա։ Ընդ որում, Բաքուն և Երևանը Մոսկվայի միջնորդությամբ արդեն պայմանավորվել են դեպի Նախիջևան երկաթուղային միջանցքի շուրջ, և քննարկումը միայն մայրուղու շուրջն է։

Ադրբեջանը, հաշվի առնելով Ռուսաստանի աճող շահագրգռվածությունը դեպի հարավ, դեպի Իրան, դեպի Պարսից ծոց և Թուրքիայով դեպի Միջերկրական ծով ելքով հաղորդակցական բեկում ստեղծելու հարցում, հույսը դնում է Մոսկվայի աջակցության վրա։ Բայց Բաքուն պետք է ճնշում գործադրի Անկարայի վրա, որպեսի արագացնի Երևանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը։ Նման «փաթեթային» լուծումը միանգամայն հնարավոր է։ Ընդ որում, տպավորություն է ստեղծվում, որ Երևանը մանևրում է, փորձում է հատուկ խաղ խաղալ որպես գլխավոր մոդերատոր հույսը գրեթե դնելով ԵՄ-ի վրա։ Սակայն, Արևմուտքի հետ կոշտ դիմակայության ֆոնին, ռուսական կողմը մտադիր չէ Բրյուսելին թույլ տալ շարժվել Անդրկովկասում։