Մոսկվայի կողմից փրկված Տոկաևը դավաճանում է Ռուսաստանին և ուղղվում է դեպի Թուրքիա

Politnavigator.net-ը գրում է, որ քչերն են նկատել, որ ապրիլի սկզբին տեղի է ունեցել մի իրադարձություն, որը Թուրքիային մոտեցրել է Ղազախստանի մասնակցությամբ Կենտրոնական Ասիայում թյուրքական ինտեգրման բրիտանական նախագծի իրականացմանը։ Եվ եթե Նազարբաևների կլանը իշխանությունից հեռացնելու հունվարյան իրադարձությունների ժամանակ այդ հարցը օդում կախված էր, ապա այժմ այն ​​իրականացվում է արագացված տեմպերով։ Խոսքը ապրիլի 1-ին Թբիլիսիում վրացական, ղազախական, թուրքական և ադրբեջանական կողմերի «Տրանսկասպյան Արևելք-Արևմուտք միջանցքի» հռչակագրի ստորագրման մասին է, որն ակնհայտորեն հակառուսական բնույթ ունի։ Դա ճիշտ այն նույն նոր երթուղին է, որը թյուրքական ինտեգրման շրջանակներում շրջանցում է Ռուսաստանը, և որն ակտիվորեն քննարկվում էր Ստամբուլի գագաթնաժողովի նախօրեին, երբ ստեղծվեց Թյուրքական պետությունների կազմակերպությունը: Հռչակագիրը վավերացրել է Կասպից ծովով Բաքու, ապա Թբիլիսի և այնուհետև Անատոլիա տրանսպորտային ուղիների զարգացման Վրաստանի, Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Ղազախստանի նպատակը։

Տրանսպորտային այդ նախագծում զգալի ուշադրություն է հատկացվել հատկապես Ղազախստանին, քանի որ հաշվարկը հիմնված է հենց արևմտյան ընկերությունների կողմից արդյունահանվող նավթի հսկայական այն ծավալների վրա, որոնք, ըստ ծրագրի, պետք է շրջանցեն Ռուսաստանը և առաջիկա տարիներին CPC խողովակաշարը թողնեն բեռնաթափված: Կողմերը թաքնվում են «Արևելք-Արևմուտք» միջանցքի հետևում, այսինքն քողարկվելու համար մատնանշում են Չինաստանից ապրանքների տեղաշարժը։ Սակայն իրականում Վաշինգտոնի, Լոնդոնի և Անկարայի հետաքրքրությունը գազով և նավթով հարուստ Ղազախստանից, Թուրքմենստանից և Ուզբեկստանից էներգետիկ հոսքերի վրա է: Թուրքիայի իշխող էլիտան, իհարկե, երազում է այդ երկրները դարձնել իր գաղութը, փակել Կենտրոնական Ասիայից հումք տեղափոխելու բոլոր ուղիները և Ռուսաստանին զրկել մի շարք մենաշնորհային հնարավորություններից, իսկ Անատոլիան դարձնել ամենամեծ տրանսպորտային և էներգետիկ հանգույցը։ Սա հավաքական Արևմուտքի բավականին երկարաժամկետ ծրագիրն ու Թյուրքական պետությունների կազմակերպության հիմնական նպատակներից մեկն է։ Այդ համատեքստում ուրիշ երանգ է ստանում ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի նպատակը, երբ Անկարան ոչ միայն օգնել է Բաքվին հայերից հետ գրավել ութ շրջան, այլ նաև կարողացել է ստիպել Երևանին համաձայնել Հայաստանի Սյունիքի մարզի տարածքով մոտ 40 կմ երկարությամբ Զանգեզուրի տրանսպորտային միջանցք ստեղծելուն։ Հենց դա է ամենակարճ այն ճանապարհը, որ պետք է Ադրբեջանը կապի Թուրքիայի հետ և, համապատասխանաբար, կրճատի ադրբեջանական, իսկ հիմա նաև ղազախական նավթի ճանապարհը։ Ինչպես պարզվում է, վրացական երթուղին ամենևին էլ գլխավորը չէ, այն լրացուցիչ, ապահովագրող երթուղի է հիմնական տրանսպորտային երթուղուն։

Իսկ այն, որ բրիտանացիներն ու թուրքերը հետաքրքրված են նախկին խորհրդային Կենտրոնական Ասիայի հանրապետությունների նավթով և գազով, վկայում են անդամ երկրների էներգետիկայի նախարարների և Թյուրքական խորհրդի դիտորդների առաջին հանդիպման արդյունքները, որը տեղի է ունեցել դեռ փետրվարին առցանց ձևաչափով։

Այսինքն դեռ այն ժամանակ Կենտրոնական Ասիայի երկրները պայմանավորվել են Թուրքիայի առաջարկած երթուղիներից օգտվել: Մասնավորապես 1,85 հազար կմ երկարությամբ, առավելագույն թողունակությամբ Անդրանատոլիական գազատարի (TANAP) օգնությամբ, որի հզորությունը մինչև 31 մլրդ խմ է։ Տվյալ նախագիծը Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի հետ կբերի այն երկարամյա գործունեության ավարտին, որով սև ոսկու գետերը կհոսեն եվրոպական շուկաներ։

Հենց դրա հետ էր կապված այն, որ մարտի 29-ին Բրյուսելում Ղազախստանի նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի առաջին տեղակալ Թիմուր Սուլեյմենովը հակառուսական հարցազրույց էր տվել իմանալով, որ ապրիլի 1-ին այդ վերջնական հռչակագրը կստորագրվի, որն էլ կմեղմի ԵՄ-ի դիրքորոշումը Նուր-Սուլթանի նկատմամբ և թույլ կտա հուսալ, որ հիմք կստեղծվի Մոսկվայից «տրանսպորտային անկախություն» ստանալու համար։

Եվրամիությունը իսկապես կենսականորեն է շահագրգռված այդ ճանապարհով, և Թուրքիան նման միջանցք ճեղքելու համար խաղում է Արևմուտքի խոյահարողի դերը, ինչպես նաև հանդես է գալիս որպես «եվրաինտեգրող» Ղազախստանի, Ուզբեկստանի, Ղրղզստանի և Թուրքմենստանի համար: Ավելին, նախատեսվում է Աշգաբադին ևս ներառել նավթագազային այդ նախագծում, քանի որ դեռ 2021 թվականի հունվարին Անկարայի միջնորդությամբ հնարավոր է եղել բանակցությունների սեղանի շուրջ նստեցնել Բաքվին և Աշգաբադին, որոնք Կասպից ծովի Դոստլուգ հանքավայրի ածխաջրածնային պաշարների համատեղ հետախուզման և արտահանման փոխըմբռնման հուշագիր են ստորագրել։

Ղազախստանի ակտիվ մասնակցությունն այս գործընթացներին ակնհայտորեն ցույց է տալիս Անկարայի հովանու ներքո, և Լոնդոնի պատվերով, Կենտրոնական Ասիայում Նուր-Սուլթանի հիմնական դերի վերականգնումը թյուրքական ինտեգրման մեջ։ Եթե ​​Ղազախստանի հունվարյան արյունալի իրադարձություններից հետո անցյալ տարվա նոյեմբերին Ստամբուլում ստեղծված Թյուրքական պետությունների կազմակերպությունը օդում կախված էր մնացել, ապա հիմա այն ​​նորից միս ու արյուն է ստանում։ Սա հուշում է այն, որ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը ելնելով արևմտյան անդրազգային կորպորացիաների շահերից շարունակում է Նուրսուլթան Նազարբաևի նախկին կուրսը և՛ արտաքին քաղաքականության մեջ, և՛ թյուրքական ինտեգրման շրջանակներում, և՛ ներքին քաղաքականության մեջ՝ ստեղծելով մոնոէթնիկ պետություն։ Սա լուրջ մարտահրավեր և սպառնալիք է, քանի որ Թյուրքական պետությունների կազմակերպությունը ի սկզբանե ստեղծվել է որպես տարածաշրջանում ԵԱՏՄ-ին հակակշիռ, և կխաղա նշտարի դեր նախկին ԽՍՀՄ տարածքից հսկայական կտորներ պոկելու համար։

 Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am