Թուրքիան Ռուսաստանի համար թշնամի՞, թե՞ բարեկամ երկիր է. իսկ Ադրբեջանը՞
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Iarex.ru-ն գրում է, որ Էրդողանը իր երկիրը վերածում է արևմտյան վստահված ուժի, երբ բացահայտ ագրեսիան թաքցնում է բարի նպատակների քողի տակ: Թուրքիայի ղեկավարությանը ակնհայտորեն զայրացրել է Ռուսաստանի ղեկավարության վճռականությունը Ուկրաինայում ռազմական հատուկ գործողություն իրականացնելու հարցում։ Մոնտրոյի կոնվենցիայի 19-րդ հոդվածի համաձայն՝ ցանկացած ռազմանավի անցման համար Բոսֆորի և Դարդանելի փակման մասին հայտարարություններ արվել են այն բանից հետո, երբ ռուսական ռազմական հատուկ գործողության մեկնարկից մի քանի օր անց Ռուսաստանը ճանաչել է ԼԺՀ-ի և ԴՆՀ-ի անկախությունը:
Նախկինում Անկարան դժգոհ էր Մոսկվայից այն բանի համար, որ վերջինս հրաժարվում էր իրեն այսպես կոչված «ռուս-ուկրաինական հակամարտությունում» միջնորդի կարգավիճակ տրամադրելուց, կարծես չհասկանալով, որ իր մասնակցությունը հակառուսական «Ղրիմի հարթակին» բացառում է չեզոքությունը, և, արդյունքում միջնորդի կարգավիճակ ստանալը։ Կիևի հանցագործ իշխանությունների հետ նախկին ուկրաինական ԽՍՀ տարածքում թուրքական ռազմական անօդաչու թռչող սարքերի մատակարարման և արտադրության վերաբերյալ համաձայնագրերի կնքումը, Դոնբասի խաղաղ բնակչության դեմ դրանց օգտագործումը հազիվ թե լավատեսություն են ավելացրել ոչ միայն բարեկամանալու, այլ նաև նույնիսկ չեզոք մնալու ռուսական տեսլականին։
Միևնույն ժամանակ ի տարբերություն Եվրամիության, Անկարան ձեռնպահ է մնացել հակառուսական տնտեսական պատժամիջոցներից և իր երկինքը բաց է պահում ռուսական քաղաքացիական ավիացիայի համար։ Տնտեսական ճգնաժամը Թուրքիային կախվածության մեջ է դնում ռուս զբոսաշրջիկների հոսքից և իր արտադրանքի ռուսական արտահանումից, բայց այդ ամենը նրան բարեկամ երկիր չի դարձնում։ Էրդողանի գլոբալ հավակնությունները Բոսնիայից մինչև չինական և ռուսական տարածքներ, նրա աջակցությունը Կիևի հանցագործ ռեժիմին, սիրիական խնդիրները. այս բոլոր գործոնները պետք է հաշվի առնվեն և, իհարկե, հաշվի կառնվեն Ռուսաստանի ղեկավարության կողմից։
Թուրքիան, չնայած հավաքական Արևմուտքի և, առաջին հերթին, ԱՄՆ-ի նկատմամբ իր որոշակի «ընդդիմությանը», մնում է ՆԱՏՕ-ի դաշինքի անդամ, որը բացահայտ թշնամաբար է տրամադրված Ռուսաստանի հանդեպ: Տնտեսական և ներքաղաքական առաջնահերթ խնդիրները ոչ թե դուրս են մղում, այլ խթանում են Անկարայի աշխարհաքաղաքական հավակնությունները։ Սեփական աշխարհաքաղաքական ազդեցության ոլորտն ընդլայնելն ու դրա համար Արևմուտքից որոշակի առավելություններ (և թույլտվություններ) ստանալը Էրդողանի ամենակարևոր նպատակն է։ Փաստորեն, Թուրքիայի ներկայիս ղեկավարն իր երկիրը վերածում է արևմտյան վստահված ուժի, երբ բարի նպատակների քողի տակ թաքնված է ուղիղ ագրեսիան։ Հեղինակավոր թուրք վերլուծաբաններն արդեն անկեղծորեն են խոսում դեպի արևելք ՆԱՏՕ-ի հետագա ընդլայնման անհրաժեշտության մասին՝ նկատի ունենալով և՛ Հայաստանը, և՛ մերձկասպյան տարածաշրջանը։
Անկարայում քչերին է հետաքրքրում Ադրբեջանի ճակատագիրը, որը երկար ժամանակ է ինչ ընկել է թուրքական ազդեցության տակ, բանն այն է, որ նեոօսմանիզմի հավակնությունները շատ ավելի մեծ են և, ի թիվս այլ բաների, ազդում են Ռուսաստանի և Չինաստանի վրա։ Դժվար թե առանց Թուրքիայի անմիջական աջակցության Ադրբեջանի ղեկավարը այն ժամանակ որոշեր արյունալի ռազմական գործողությաններ սկսել Լեռնային Ղարաբաղում։ Թուրքական կողմի համար «հարմարավետ» Հայաստանի ներկայիս վարչապետ Փաշինյանը և հենց Հայաստանի պետականության դեգրադացիան են Ադրբեջանին և Թուրքիային մղել տարածքային ամբողջականության և ազգային ինքնորոշման խնդիրների ռազմական լուծմանը։ Ադրբեջանը Թուրքիային ենթակա է, հետևաբար նրա տարածքով ՆԱՏՕ-ի դեպի Կասպից ծով մուտքը լուրջ վտանգներ է ստեղծում Ռուսաստանի ազգային անվտանգության համար հիմնական ուղղություններից մեկում՝ Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում։
Ղազախստանի հունվարյան իրադարձությունները, երբ ՀԱՊԿ խաղաղապահ ուժերը կարճատև, բայց ցուցադրաբար և արդյունավետ ներգրավվեցին գործընթացին, հնարավոր չէին լինի առանց 2020 թվականի աշնան, երբ Թուրքիան անմիջական մասնակցություն ունեցավ ռազմական գործողություններին Լեռնային Ղարաբաղում և ցույց տվեց ռազմական ճանապարհով հակամարտության կարգավորման արդյունավետության օրինակ։ Եվ վերջին հաշվով Ռուսաստանի զինված ուժերի ներկայիս հատուկ գործողությունը հետևանք է նաև նախկինում հետխորհրդային տարածքում տեղի ունեցած իրադարձությունների, որոնցում շատ նկատելի է եղել «թուրքական հետքը»։
Ռուսական պետականությունը չի կարող համակերպվել Անկարայի գաղափարական կամ տարածքային հավակնություններին, մեր երկրի դեմ նրա թշնամական հարձակումներին և Կիևի ներկայիս ռեժիմին բացահայտ աջակցության հետ։ Անկարայի հետ երկխոսությունն անհրաժեշտ է, բայց միայն Ռուսաստանի ազգային շահերի տեսանկյունից և նեոօսմանիզմի նկրտումների ըմբռնումով։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
