Ղազախստանի դեպքերին բավական տագնապով հետևում են թե՛ Ադրբեջանում, թե՛ Թուրքիայում
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ղազախստանում կատարվող իրադարձությունների իրական հիմքերի մասին զրուցել ենք քաղաքագետ Հակոբ Բադալյանի հետ։
Հարցին, թե այս ամենն իրո՞ք սոցիալական բունտն էր, թե՞ հիմքում գլոբալ խնդիրներ ու աշխարհաքաղաքական այլ շահեր կան` քաղաքագետն ասաց․ «Գնահատականները, իհարկե, տարբեր են հատկապես այն մարդկանց շրջանակներում, որոնք շատ ավելի մոտից են ծանոթ Ղազախստանի ներքին իրադրությանն ու դասավորությանը, և ըստ այդ գնահատականների, այնտեղ տեղի ունեցողն ավելի շատ ներկլանային պայքար է Ղազախստանի հետագա զարգացման տարբեր վեկտորներ պատկերացնող ուժերի միջև։ Այս իմաստով անկասկած է իհարկե, որ կա մի հիմք, որը բնորոշ է բոլոր հետխորհրդային երկրներին, գուցե բացառությամբ Մերձբալթյան երկրների, դա ամբողջատիրական համակարգն է, որը հանրային ու պետական ռեսուրսի հարստահարման, մսխման տրամաբանությամբ է գործել ու այդ իմաստով հասարակական մեծ դժգոհության տեղիք է տվել, ինչն էլ հիմք է դառնում մեծ քաղաքական այլ խաղեր կառուցելու համար։ Հստակ չեմ կարող ասել՝ կա՞ այստեղ աշխարհաքաղաքական միջամտություն ծագումնաբանական տեսանկյունից, բայց այն, որ տեղի ունեցողը կամ դրա որևէ արդյունք կամ հետևանք ունենալու է աշխարհաքաղաքական նշանակություն, իհարկե անկասկած է։ Տեսնում ենք արդեն տարբեր խաղացողների հետաքրքրությունը, Ռուսաստանի անմիջական ու շատ արագ արձագանքը ՀԱՊԿ ձևաչափով, և այդ հանգամանքներն անշուշտ վկայում են, որ Ղազախստանում հետագա ստատուս քվոն որ կձևավորվի, ինչպիսին էլ այն լինի, անշուշտ ունենալու է թե՛ տարածաշրջանային, թե՛ աշխարհաքաղաքական մեծ նշանակություն և ազդեցություն»։
Հարցին, թե մեր տարածաշրջանի ու Հայաստանի համար այս դեպքերն ի՞նչ ազդեցություն կարող են ունենալ` Հակոբ Բադալյանն ասաց․ «Ուղիղ արդյունք կամ հետևանք բավական դժվար է պատկերացնել, այդուհանդերձ ես կարծում եմ, որ Ղազախստանի դեպքերին բավական տագնապով հետևում են թե՛ Ադրբեջանում, թե՛ Թուրքիայում, որովհետև երկու տեղում էլ մոտավորապես նույն համակարգերն են, ինչպիսին Ղազախստանում է։ Ու տեսնելով բավական կայուն թվացող երկրում այսպես հանկարծակի բռնկում ու ապակայունացում, անշուշտ, թե՛ Ադրբեջանում, թե՛ Թուրքիայում կհետևեն բավական տագնապով՝ առավել ևս, որ երկու տեղում էլ իշխանության ու հասարակության միջև կան լրջագույն խնդիրներ։ Եթե խոսենք Ադրբեջանի մասին, ապա այստեղ եղած խնդիրները Ալիևը փորձում է հարթել, այսպես ասած, հաղթանակի էյֆորիայով, բայց ինքն էլ շատ լավ հասկանում է, որ դա երկարաժամկետ օգտագործման միջոց չէ, ու գալու է ժամանակ, երբ հասարակությունը շատ սուր հարցեր է ունենալու նաև իրեն։ Սա մեկ հնարավոր շերտն է, հաջորդը, անկասկած, այն է, թե ինչպիսին կլինի Ղազախստանում իրավիճակը Ռուսաստանի համար, որովհետև եթե Ռուսաստանն այնտեղ ունենա լուրջ խնդիրներ, ապա դա կարող է նշանակել Ռուսաստանի որոշակի թուլացում կամ այդպիսի ռիսկ Կովկասում՝ իրավիճակի առումով, իսկ դրանից անշուշտ փորձելու են օգտվել բոլոր այն երկրները, որոնք Ռուսաստանի հետ ունեն սակարկության թեմաներ և, այսպես ասած, կորզելու որևէ ակնկալիք: Բնականաբար, անմիջապես փորձելու են լրացուցիչ նոր խնդիրներ առաջադրել Ռուսաստանին, ու Կովկասը կարող է լինել այդ խնդիրներից մեկը։ Միևնույն ժամանակ, մենք պետք է Ղազախստանում կատարվողը դիտարկենք ոչ միայն կովկասյան շրջանակով, այլև չմոռանանք, որ դա մեծ հաշվով եվրասիական անվտանգային մեծ միջավայր է, որի մաս ենք նաև մենք, ու հնարավոր ազդեցությունները կարող են չափվել նաև այս մեծ միջավայրի իմաստով։ Անկասկած է, որ Ղազախստանում փոխվում է ստատուս քվո՝ մենք չգիտենք, թե ինչ տրամաբանությամբ կփոխվի․ այնտեղ կլինի ռուս-ամերիկյա՞ն համաձայնություն, թե՞ ռուս-չինական, թե՞ ռուս-թուրքական որևէ նոր տակտիկական համաձայնություն: Հատկանշական է միայն այն, որ տեսնում ենք Ռուսաստանի շատ արագ արձագանք, ինչը հիմք է տալիս խոսելու, որ ռուսները տեսել են բավական մեծ վտանգ տեղի ունեցողի մեջ: Համենայնդեպս, ըստ Ղազախստանի դեպքերին ավելի ծանոթ մարդկանց գնահատականների՝ այնտեղ պայքար է ղազախական էլիտայի թյուրքական, իսլամամետ խմբերի ու կլանների միջև, նրանց իշխանության գալու փորձն է, որը փորձում է փաստորեն կասեցնել Ռուսաստանը իր համար հասկանալի պատճառներով, ու այստեղ ուշագրավ է, որ այս իրադարձությունները գրեթե զուգորդվում են Ժնևում սպասվող ԱՄՆ-Ռուսաստան սպասվող բանակցությանը, որտեղ չափազանց լուրջ խնդիրներ են ըստ ամենայնի քննարկվելու»։
Սոնա Գիշյան
