Սառցադաշտագետները առաջին անգամ ուսումնասիրել են Արարատ լեռան վրա գտնվող սառցադաշտը

Գերմանիայից և Թուրքիայից հետազոտողների մի խումբ առաջին անգամ ուսումնասիրել է Մեծ Արարատի գագաթին՝ հինգ հազար մետրից ավելի բարձրության վրա գտնվող սառցադաշտը: 2026 թվականի հուլիսին երկու շաբաթվա ընթացքում գիտնականները հավաքել են լեռան մշտական ​​ձյան մասին տվյալներ, որոնք նախկինում մանրակրկիտ չէին ուսումնասիրվել, գրում է naked-science.ru–ն։

Հիմնական նպատակն էր ուսումնասիրել լեռան ձյան մեջ թաքնված կլիմայական և մշակութային տվյալների զանգվածը: Գիտնականները կարծում են, որ այս եզակի տվյալները վտանգված են. գլոբալ տաքացման պատճառով Արարատի ձյան ծածկույթը կրճատվում է արագացող տեմպերով: Դա նշանակում է, որ ամեն ամառ այդ տեղեկատվության մի մասը անդառնալիորեն կորչում է մարդկության համար։

Հնագետները և սառցադաշտագետները մասնակցել են Արարատ լեռան ձյան ծածկույթի ուսումնասիրության այս փուլին: Գիտնականները չափել են սառույցի հաստությունը օգտագործելով գետնի վրա հիմնված ռադիոէխոլոկացիան, ինչպես նաև անցկացրել են թեստեր օգտագործելով ակտիվ սեյսմիկ մեթոդներ: Նրանք մեխանիկորեն մանիպուլացրել են ձյան ծածկույթը և որոշել դրա վիճակը հիմնվելով նյութի մեջ ստեղծված ալիքների վրա: Այս մասին հայտնել է Մյունստերի համալսարանը (Գերմանիա):

Արարարատ լեռը գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհում: Այն պատմական Հայաստանի տարածքն է Իրանի հետ սահմանի մոտ: Նրա աշխարհագրական դիրքը կարևոր է եղել վաղ մարդկային քաղաքակրթությունների խաչմերուկում, այն դառնում է պատմական տեղեկատվության կարևոր աղբյուր: Ընդ որումն այն դեպքում, երբ Միջերկրական ծովում մարդկային զարգացման գրառումները պահպանվում են Ալպերի ձյունածածկույթում և ակտիվորեն ուսումնասիրվում են, Մերձավոր Արևելքի քաղաքակրթությունների մասին տեղեկատվությունը դեռևս սպասում են իրենց հնագետներին:

Կլիմատոլոգները վերականգնել են Փոքր սառցե դարաշրջանի սկիզբը օգտագործելով Տրանսիլվանիայից ստացված օրագրերը:

Անցյալի կլիման ուսումնասիրելու համար գիտնականները դիմել են ամենաանսովոր աղբյուրներին, այդ թվում գրավոր գրառումներին: Այս մոտեցումը, որը կոչվում է պատմական կլիմայագիտություն, ակտիվորեն զարգանում է վերջին ժամանակներում:

«Հենց Արարատի մոտ են ի հայտ եկել գյուղատնտեսությունն ու մետալուրգիան, և ստեղծվել են վաղ հանքարդյունաբերական կենտրոններ։ Եթե բախտներս բերի, սառույցը կպահպանի ոչ միայն կլիմայական տվյալները, այլ նաև հին հալման վառարաններում արտադրված մանր մետաղական մասնիկները։ Մենք նաև կփնտրենք գյուղատնտեսության հետ կապված կտրող-այրող նյութեր։ Արարատ լեռը Անատոլիայի տարածաշրջանի, Միջագետքի և Կովկասի արխիվն է», - հետազոտողների ծրագրերն է բացատրել Իսպարտայի համալսարանի (Թուրքիա) պրոֆեսոր Ունսալ Յալչընը։

Սառույցը նաև պարունակում է կարևոր տեղեկատվություն սառցադաշտագետների համար։ Սառցադաշտը պահպանում է Երկրի մթնոլորտի գրառումները դրա յուրաքանչյուր շերտի ձևավորման ընթացքում, ինչպես նաև հրաբխային ժայթքումների հետևանքով բարձրացած փոշու մասին տվյալներ։ Հետազոտողները հույս ունեն մանրամասնորեն վերականգնել, թե ինչպես են կլիմայական ժամանակաշրջանները զարգացել այդ տարածաշրջանում։ Նրանք հատկապես հետաքրքրված են Հռոմեական կլիմայական օպտիմալով (մ.թ.ա. մոտ 250 - մ.թ. 400), որի ընթացքում ծաղկում են ապրել խոշոր կայսրությունները, և Միգրացիայի նվազագույն շրջանով, որը սկսվել է նախորդ բարենպաստ ժամանակաշրջանից հետո։

«Սա մեզ համար հնագիտական ​​տվյալների բոլորովին նոր աղբյուր է։ Մինչ օրս մենք կարողացել ենք աշխատել միայն մակերեսին գտնվողի հետ։ Սակայն սառույցը պահպանում է մարդկային քաղաքակրթության շարունակական պատմությունը, որը կուտակվել է շերտ առ շերտ հազարամյակների ընթացքում», - ասել էց նախագծի ղեկավար, Մյունստերի համալսարանի պրոֆեսոր Ախիմ Լիխտենբերգերը։

«Չնայած ցրտին, մենք ստացանք բոլոր անհրաժեշտ տվյալները։ Այժմ մենք կարող ենք պլանավորել, թե որտեղ փորել ամենախորը սառույցը հետազոտության հաջորդ փուլերում», - ասել է Ալֆրեդ Վեգեների բևեռային և ծովային հետազոտությունների ինստիտուտի (Գերմանիա) դոկտոր Կոեն Հոֆստեդեն։ Նա պատասխանատու է տեղում չափումների համար։

Հաջորդ արշավախմբի ընթացքում հետազոտական ​​խումբը նախատեսում է սառույցի նմուշներ հավաքել ձյան շերտի խորքից։ Հաջողության դեպքում դրանք կլինեն գիտնականների համար հասանելի առաջին նման նմուշները։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am